جهاد تببین
تبیین، یعنی بیان حقیقت و از بین بردن غبار جهالت و تحریف از اذهان
اینجا جای سکون نیست!
معنای جهاد تبیین و جنگ روایتها
تبیین، یعنی بیان حقیقت و از بین بردن غبار جهالت و تحریف از اذهان. ذهن انسان ممکن است دچار ابهام شود، مورد تحریف قرار گیرد و دشمن یا هر فرد دیگری آن را از مسیر حقیقی و عقلانی خودش منحرف کند. به عبارتی تبیین به معنای بیتفاوت نبودن انسان نسبت به ذهنی است که به کمک نیاز دارد و باید تعلیم ببیند. مقام معظم رهبری مدظلهالعالی در موارد متعددی اساس روش اسلامی و انقلابی را تبیین دانستهاند؛ چنانکه یکی از موارد امر به معروف و نهی از منکر نیز همین مسئله است. اگر چه رهبر انقلاب همواره قشر نخبگان و، طلاب و دانشجویان را به تبیین فراخوانده بودند، اما اکنون مخاطب عام را به این امر دعوت کرده و از همگان خواستهاند در حوزه خود تأثیرگذار باشند و نسبت به شرایط کنونی جامعه و جهان بیتفاوت نباشند. از همین روست که در توصیه به پرستاران میفرماید: «شما روایت کنید حقایق جامعه خودتان و کشور خودتان و انقلابتان را. شما اگر روایت نکنید، دشمن روایت میکند؛ شما اگر انقلاب را روایت نکنید، دشمن روایت میکند».
تبیین، بخشی از جهاد تبیین و رسالت روشنگری است. باید توجه داشت که هر کاری از نظر اسلامی جهاد نیست. مهمترین عنصر جهاد به معنای اسلامی و قرآنی، تقابل با دشمن است؛ یعنی هر کاری که در تقابل با دشمن و فی سبیلالله باشد، جهاد است:
جهاد یعنی چه؟ جهاد یعنی تلاش در مقابله با دشمن. هر تلاشی، جهاد نیست. خیلیها تلاش میکنند، تلاشهای علمی زیادی میکنند، تلاشهای اقتصادی میکنند که خوب و بهجاست، اما جهاد نیست. جهاد، یعنی تلاشی که هدفگیری در مقابل دشمن در آن وجود داشته باشد؛ این جهاد است. در اصطلاح اسلامی و منطق اسلامی، جهاد این [کاری] است که در مقابل دشمن انجام میگیرد. شما [اگر] کار اقتصادی بکنید برای مقابله با دشمن، میشود جهاد؛ کار علمی و تحقیقی بکنید برای مقابله با دشمن، میشود جهاد؛ حرف بزنید، تبیین کنید برای خنثی کردن وسوسه دشمن، میشود جهاد؛ اینها همه جهاد است. پس مهم این است که ما عرصه جهاد را تشخیص بدهیم که در هر زمانی در چه عرصهای باید جهاد کرد. این، خیلی مهم است.
تبیین مهمترین عرصۀ جهاد
از نظر مقام معظم رهبری(مدّظله العالی) جهاد تبیین، مهمترین عرصه جهاد است؛ زیرا اکنون دشمن با هزاران دستگاه رسانهای و خبری دست به جنگ روانی زده است تا با وارونه جلوه دادن واقعیتها، رابطه مؤمنانه مؤمنین را قطع کند. از این رو باید با تبیین و روشنگری، حقیقتها را برای همگام بیان کرد.
ما در حال یک نبرد فرهنگی، یک نبرد جنگ نرم هستیم یعنی به ما تهاجم شده؛ تهاجم نرم، آن هم با ابزارهای پیشرفته و بسیار نو و با توانایی بسیار بالا؛ به ما حمله شده. خب ما باید اول این را تصدیق کنیم، باید اول قبول کنیم که ما در حال یک جنگیم، ما مورد تهاجم قرارگرفته هستیم. اگر چنانچه این شد، آن وقت بایستی همه نیرو را متمرکز کنیم در ضربه زدن به مهاجم و جلوی هجوم او را گرفتن. هدف مهاجم، آماج کار مهاجم چیست؟ فرهنگ ماست، اخلاق ماست، خانواده ماست، هویت ماست، تاریخ ماست. در مقابل، ما بایستی یک جبهه قویِ توانایی ایجاد کنیم که این جبهه بتواند پاسخگو باشد. آن جبهه متشکل از کیست؟ از هنرمند، روشنفکر، عنصر فرهنگی؛ یعنی شماها هستید، شماها و امثال شما آقایان و دوستانی که در بخش فرهنگ و در بخش هنر مشغول کار هستید.
ایشان در توصیه دیگری به فعالیت هزاران دستگاه دشمن برای مبارزه با اسلام و انقلاب اسلامی اشاره و بر جهاد تبیین به عنوان مهمترین عرصه جهاد تأکید میکنند:
یک روز میدان، میدان نظامی است مثل دوران دفاع مقدس، دوران دفاع از حرم؛ اینجا میدان، میدان نظامی است؛ آن روز خیلیها وظیفه را تشخیص دادند و حرکت کردند و رفتند و وظیفهشان را انجام دادند -البته واجب کفایی بود؛ واجب عینی نبود- که البته در همینجا هم هیئتها سنگ تمام گذاشتند که قبلاً عرض کردیم، و بسیاری از این رزمندگان ما و شهدای ما، بچههای هیئتها بودند که رفتند و به شهادت رسیدند. یک روز عرصه علم است و جهاد، جهاد علمی است، باید علم را بالا برد؛ یک روز عرصه فعالیتهای اجتماعی است؛ یک روز عرصه خدمات اجتماعی است و خدمت به مردم. آن روزی که دشمن سعی میکند جامعه را در فشار اقتصادی قرار بدهد، برای اینکه مردم را در مقابل اسلام، در مقابل نظام اسلامی قرار بدهد؛ آن روز اگر شما خدمت اقتصادی و اجتماعی به مردم بکنید، جهاد کردهاید در مقابل دشمن؛ لکن از همه اینها مهمتر عرصه تبیین و روشنگری است. اگر روشنگری بود، همه این عرصههای گوناگون در وقت خود و جای خود وضعشان روشن خواهد شد و مردان خودشان را پیدا خواهند کرد.
مبارزه تبیینی اهلبیت:
مبارزه سیاسی اهلبیت:، مبارزه تبیینی بوده است، اگر چه گاه مبارزه مسلحانه نیز صورت گرفته است. رهبر معظم انقلاب(مدّظله العالی) در کتاب همرزم حسین(علیه السلام) نیز به این مطلب اشاره کردهاند که تمامی اهلبیت: همرزم عبدالله الحسین(علیه السلام) بودند، اما نوع میدان جنگهایشان متفاوت بود. جهاد تبیین محدوده خاصی ندارد و حتی معیشت مردم نیز به آن مرتبط است. حضرت آیتالله خامنهای(مدّظله العالی) دو جریان تحریم و تحریف را همعرض با یکدیگر میدانند و معتقدند شکست جریان تحریف، موجب شکست جریان تحریم خواهد شد؛ زیرا دشمن با تحریف واقعیتها توانسته است تحریمها را به جایی برساند که اثر منفی آن بر جامعه بسیار مشهود باشد. از این رو جهاد تبیین در واقع نوعی مقابله با تحریفها و شکست تحریمهاست:
این بزرگوار جهاد تبیین را، جهاد روایت را راه انداخت؛ نگذاشت و فرصت نداد که روایت دشمن از حادثه غلبه پیدا کند؛ کاری کرد که روایت او بر افکار عمومی غلبه پیدا کند. حالا تا امروز روایت زینب کبری(سلام الله علیها) از حادثه عاشورا در تاریخ مانده، در همان زمان هم تأثیر گذاشت در شام، در کوفه، در مجموعه سالهای حکومت اموی و منتهی شد به ساقط شدن حکومت اموی. ببینید، این درس است؛ این همان حرفی است که بنده همیشه میگویم: شما روایت کنید حقایق جامعه خودتان و کشور خودتان و انقلابتان را. شما اگر روایت نکنید، دشمن روایت میکند؛ شما اگر انقلاب را روایت نکنید، دشمن روایت میکند؛ شما اگر حادثه دفاع مقدس را روایت نکنید، دشمن روایت میکند، هر جور دلش میخواهد؛ توجیه میکند، دروغ میگوید [آن هم] ۱۸۰ درجه خلاف واقع؛ جای ظالم و مظلوم را عوض میکند. شما اگر حادثه تسخیر لانه جاسوسی را روایت نکنید ـ که متأسفانه نکردیم ـ دشمن روایت میکند و کرده؛ دشمن روایت کرده، با روایتهای دروغ. این کاری است که ما باید انجام بدهیم؛ وظیفه جوانهای ماست.
عملیاتی شدن ارزشها در جامعه، به بحث جهاد تبیین باز میگردد. تبیین نکردن حقایق و مسائل برای جامعه، موجب عدم گفتمانسازی و در نتیجه شکلگیری یک فتنه میشود؛ چنانکه در فتنه 78، 88 و نیز قضیه بنزین تبیین صحیح مسائل میتوانست مانع بروز اتفاقاتی که رخ داد، شود. شکلگیری مطالبهگری و عدالتخواهی، نیازمند تبیین است. عدم تبیین وقایع و مسائل، زمینهساز نفوذ و تسلط دشمن بر اذهان مردم جامعه میشود. انبیای عظام الهی و اهلبیت:، بهترین الگوهای جهاد تبیین هستند؛ چنانکه امام علی(علیه السلام) در دوران کوتاه حکومت خویش، همواره به تبیین و روشنگری پرداخت. حضرت زهرا(سلام الله علیها) نیز با مراجعه به خانه انصار و اصحاب و خطبه فدکیه در مسجد پیامبر(صلی الله علیه و آله) و دیگر فعالیتهای خویش کوشید ولایت و امامت را برای جامعه تبیین کند. امام سجاد(علیه السلام)، حضرت زینب(سلام الله علیها)، حضرت امکلثوم(سلام الله علیها) و حضرت سکینه(سلام الله علیها)، رسالت روشنگری و تبیین واقعه عاشورا را به خوبی به انجام رساندند. عمار یاسر، صحابی رسولخدا(صلی الله علیه و آله) و امیرالمؤمنین(علیه السلام) آنچنان به تببین و روشنگری مسائل اهمیت میداد که هر جا فتنهای رخ میداد، خود را به آنجا میرساند و روشنگری میکرد.
امام خمینی الگوی تبیین و روشنگری
امام خمینی;، یکی دیگر از الگوهای روشنگری و تبیین است که از سال 1341 با سخنرانیهای مختلف به افشاگری علیه حکومت منحوس پهلوی و جنایات آن پرداخت. حتی پس از تبعید در سال 1343 نیز دست از تبیین و روشنگری برنداشت و با اعلامیهها و سخنرانیهایی که به صورت نوار در میان مردم دست به دست میچرخید، تحلیل و فهم مردم را بالا برد و حقایق را به صورت صحیح برای آنها بیان کرد. از همین روست که وقتی در شب 22 بهمن ماه 1357 به مردم دستور داد که به خیابانها بیایند، تمامی مردم با تبعیت از فرمان ایشان به خیابانها آمدند و ریشه ظلم و جور حکومت پهلوی را کندند. پس از پیروزی انقلاب نیز هر گاه نیاز به تبیین بود، امام; به میدان میآمد و روشنگری میکرد.
رهبر معظم انقلاب(مدّظله العالی) که خود نیز یکی از الگوهای موفق تبیینی است، در دهه 60، روحانیون و ائمه جمعه را به عنوان الگوهای تبیینی و بال و پر امام خمینی; میدانستند که پیام امام; را به اقصی نقاط کشور منتقل میکردند:
آن عاملی که توانست پیام مراجع را در دوره اول – آن چند ماه اول – و بعد پیام امام بزرگوار; را که تنها این کار را انجام میدادند و این رهبری را انجام میدادند – چه در دوره قم، چه در دوره نجف – منتشر کند در اقصی نقاط کشور و در دلهای مردم نفوذ بدهد، عامل طلبگی بود؛ طلبهها بودند که این کار را کردند؛ طلبهها بودند که این فکر را منتقل کردند به سرتاسر کشور.
شهید مطهری; و آیتالله مصباح; نیز از دیگر الگوهای تبیین هستند. در دوران اصلاحات علیرغم هجمههایی که نسبت به آیتالله مصباح; وجود داشت، ایشان در سلسله جلساتی همچون خطبههای پیش از نماز جمعه، جلسات متعددی که از اقصی نقاط کشور دعوت میشد و … به تبیین میاحث اسلامی پرداخت.
رهبر معظم انقلاب(مدّظله العالی) در کتاب خون دلی که لعل شد، با اشاره به مبارزات افراد مختلف با حکومت پهلوی، خود را از معدود افرادی میدانند که در جریان نهضت اسلامی، هر دو خط مبارزه و تبیین را در کنار یکدیگر دنبال میکردند؛ زیرا معتقد بودند اگر فعالیت آگاهانه فکری اسلامی از جنبش مبارزه جدا شود، مبارزه خشک و بیروح میشود:
یکی از آقایان، پایین یک شعری خواندند که مضمونش این بود که اگر شمشیر بکشید، سینههایی که بیایند در جلوی شما بِایستند و در مقابل دشمنان شما سینه سپر کنند [زیاد است]، من گفتم من شمشیر را کشیدم، مشغولیم، ما از چپ و راست داریم میزنیم؛ اینجوری نیست؛ منتها نوع شمشیرِ امروز و نوع میدانِ امروز با نوع میدانِ آن سالهای اول تفاوت دارد؛ ما در جنگِ نرمیم؛ در جنگِ سیاسی هستیم، در جنگِ فرهنگی هستیم، در جنگِ امنیتی و نفوذی هستیم؛ فکرها و ارادهها دارند با هم میجنگند. امروز ما خیلی احتیاج داریم به ابزارهای مؤثر و تأثیرگذار؛ یک بخش عمده این ابزارها، به نظر من شعر است که بایستی مورد توجه شماها قرار بگیرد.
سابقه مبارزاتی رهبر معظم انقلاب مدظلهالعالی به ابتدای نوجوانی و جوانی ایشان باز میگردد. ایشان از ابتدای مبارزه همواره به تبیین مسائل پرداختند؛ چنانکه نقل شده است وقتی در مشهد مسجدی که حضرت آقا در آن به اقامه نماز و سخنرانی میپرداخت، تعطیل شد؛ شهید مطهری; به ایشان گفته بود علت اینکه مسجد شما را تعطیل کردهاند، این است که شما به شیوه پیامبران عمل میکنید و دیگران به شیوه آخوندها؛ زیرا انبیا و پیامبران همواره در کنار مبارزه با طاغوت به روشنگری و بیان حقیقت پرداختهاند. از همین رو بود که در جریان انقلاب و حتی پس از پیروزی انقلاب، دشمن از روشنگریهای مقام معظم رهبری(مدّظله العالی) همواره میترسید و به دنبال محدود کردن ایشان از بسته شدن مسجد و دستگیری توسط ساواک تا ترور توسط گروه منافقین بود.
الزامات جهاد تبیین
جهاد تبیین در بیانات رهبر معظم انقلاب(مدّظله العالی) دارای اصول و الزاماتی است که باید استخراج و بیان شود. البته تبیین و روشنگری به طور حتم به ضرر برخی افراد، گروهها و … تمام خواهد شد و آنها نیز با تمام توان خود میکوشند با آن مقابله کنند؛ از این رو باید ایمان، تقوا و توکل به خدا را در وجود خود تقویت کرد؛ زیرا ایمان، تقوا و توکل بر خدا جزء اصول اساسی تبیین و روشنگری است.
هر فرد در مسیر جهاد تبیین و رسالت روشنگری باید مراقب باشد که گرفتار خرافات و شایعات نشود تا در مخاطب ایجاد نا امیدی نکند. بنابراین تحقیق درباره مسائل، یکی از اصول اولیه رسالت تبیین است؛ زیرا بنا بر دستورات اسلامی نباید از آنچه به آن علم نداریم، پیروی کنیم: «وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ».
یکی از الزامات جهاد تبیین و رسالت روشنگری، همافق و همراستا بودن محتوای ارائه شده با نقشه کلان محتوایی انقلاب است. هم افقی با ولی جامعه خیلی مهم است. از این رو در تبیین و بیان حقیقت باید از نظرات بزرگان و اندیشمندانی همچون امام خمینی;، مقام معظم رهبری(مدّظله العالی)، شهید مطهری;، شهید بهشتی;، آیتالله مصباح; و … به عنوان ایدهآلهای انقلاب استفاده کرد. مطالعه آثار امام; و رهبر انقلاب(مدّظله العالی)، بهویژه آثاری که در مباحث معرفتی و سیاسی وجود دارد، موجب ارائه بهترین تبیین خواهد شد. باید مصلحتاندیشیهای راحتطلبانه را رها کرد. مصلحتاندیشی و عافیتطلبی میتواند موجب شود فرد جهاد تبیین را رها کند. جهاد تبیین تعارفبردار نیست. باید در این مسیر استقامت کرد و کوشید با صبر، مقاومت، پشتکار و توکل بر خدا غبار نشسته بر حقایق را زدود.
از دیگر الزامات جهاد تبیین، محبت قلبی و دلی است؛ چنانکه شهید سلیمانی در این باره فرموده است:
برادران، رزمندگان، یادگاران جنگ؛ یکی از شئون عاقبت به خیری، نسبت شما با جمهوری اسلامی و انقلاب است. والله والله والله از مهمترین شئون عاقبت بهخیری همین است. والله والله والله، از مهمترین شئون عاقبت بهخیری، رابطه قلبی و دلی و حقیقی ما با این حکیمی است که امروز سکان انقلاب را به دست دارد. در قیامت خواهیم دید، مهمترین محور محاسبه این است.
ایجاد رابطه قلبی و دلی با امام خمینی; و مقام معظم رهبری(مدّظله العالی) به عنوان بنیانگذار و رهبری این انقلاب، موجب میشود همانند آنها فکر کنیم و مطابق پازلی که به عنوان مقدمه ظهور چیده شده است، عمل نماییم.
در جهاد تبیین و رسالت روشنگری، یک سری مهارت ها نیز لازم است. باید مهارتهای لازم را آموخت، از قانون تبعیت و پیروی کرد و به هنگام عمل نمود. از این رو باید موقعیتشناس بود تا مانند توابین بعد از رخ دادن حادثه و به وجود آمدن تبعات منفی برای جامعه عمل نکنیم؛ زیرا دیر اقدام کردن و عدم موقعیتشناسی، موجب بروز خساراتی بر جامعه میشود که گاه جبرانناپذیر است.
همچنین در این مسیر باید از هنر، مداومت در تکرار و عنصر عاطفه بهره برد. بحث محبت در تبیین خیلی مهم است، خیلی از مواقع با محبت میتوان مخاطب را اقناع کرد.